Jeśli możesz wesprzeć moje projekty, to proszę o wpłaty na konto:
41
1240 2500 1111 0010 3361 8257
środa, 21 marca 2012
czwartek, 5 lutego 2009
Miasta partnerskie Lublina.
Paweł Piotr Błasiak Miasta partnerskie Lublina.
Związki partnerskie miasta Lublina jest to zjawisko nowe w życiu społecznym miasta. Jest to nowoczesna i ciekawa forma współpracy pomiędzy władzami miast, mieszkańcami i innymi podmiotami życia społecznego. Partnerstwa miast istniejące w Europie przyczyniają się do wymiany myśli, postępu cywilizacyjnego, wymiany ludzi, i polepszenia kontaktów między nimi. Przyczyniają się niewątpliwie do szerzenia idei pokoju, współpracy między narodami, współpracy i przyjacielskich kontaktów między społecznościami miast i mieszkańcami z różnych części kontynentu i świata. W skali lokalnej partnerstwa mogą i niewątpliwie przynoszą korzyści mieszkańcom Lublina oraz samemu miastu.
Lublin obecnie bierze udział w siedemnastu partnerstwach.
Pierwsze związki partnerskie miasta Lublina pojawiły się pod koniec lat osiemdziesiątych i na początku lat dziewięćdziesiątych XX w. Zawierane były z inicjatywy miast zachodniej Europy, w związku z prowadzoną aktywną polityką „ activity twinning”, prowadzoną w tamtym czasie w Europie.[1] Zachodnie społeczeństwa wnosiły w ten sposób swój wkład w przełamywanie istniejących podziałów na kontynencie, oraz przyczyniały się do integrowania Europy na poziomie polityki lokalnej.
Władze naszego miasta zaadoptowały tę ideę na grunt rodzimy i w połowie lat 90 – tych rozpoczęły prowadzenie samodzielnej polityki partnerstwa głównie z miastami Europy środkowo- wschodniej. Druga połowa lat 90 – tych i początek XXI w to dalsza kontynuacja aktywnej polityki partnerstwa. W sensie geograficznym to m. innymi otwieranie się na współpracę z miastami Stanów Zjednoczonych i Kanady, poszukiwanie partnerów w Azji, oraz pogłębienie współpracy z miastami, z którymi związki partnerskie już istnieją.
W celu lepszego teoretycznego poznania i zrozumienia, czym w swojej istocie jest partnerstwo miast należy wyodrębnić interesujące nas zjawisko z szerszego zagadnienia, jakim są stosunki międzynarodowe. Jak pisze badacz tych zagadnień prof., H. Malendowski: „Stosunki międzynarodowe to wieloaspektowy i wieloskładnikowy układ stosunków między ludźmi obejmujący stosunki nie tylko między narodami, lecz również między innymi uczestnikami, zarówno tymi, którzy są podmiotami prawa międzynarodowego, jak i innymi, którzy tej podmiotowości nie mają. Stosunki międzynarodowe przez wiele stuleci utożsamiane były ze stosunkami między państwami. Ich geneza sięga przełomu średniowiecza i czasów nowożytnych, kiedy powstały państwa narodowe. (...) Współcześnie grupa uczestników jest liczniejsza niż grupa podmiotów prawa międzynarodowego. Jest to uwarunkowane charakterem stosunków międzynarodowych, zasięgiem wydarzeń oraz różnorodnością sił kreujących te stosunki. W kręgu uczestników stosunków międzynarodowych poza państwami i organizacjami międzynarodowymi znajdują się ruchy polityczne o charakterze międzynarodowym, korporacje wielonarodowe, kościół i ruchy religijne, zawodowe organizacje międzynarodowe, narody, grupy ludzi, niekiedy jednostki fizyczne. (...) Stosunki międzynarodowe wykraczają daleko poza zakres oficjalnych stosunków politycznych między państwami, oraz innymi uczestnikami i obejmują także kontakty gospodarcze, finansowe, kulturalne, naukowe itd.”[2]
Partnerstwo miast na podstawie powyższej definicji można, więc bez obaw zaliczyć do obszaru stosunków międzynarodowych, chociaż autor nie wymienia dosłownie samorządu lokalnego jako uczestnika stosunków międzynarodowych, jednak inne elementy cytowanej definicji pozwalają na takie umiejscowienie interesującego nas zjawiska. Z kolei prof. Z. J. Pietraś pisze: „Stosunki międzynarodowe to całokształt faktycznych stosunków między ich uczestnikami”[3], związki partnerskie można, na podstawie tej definicji określić jako element szerszej struktury stosunków międzynarodowych tj. części z całokształtu tych stosunków, np. związek partnerski pomiędzy Lublinem a miastem Lancaster w Wielkiej Brytanii można opisać jako element struktury, jaką są stosunki pomiędzy Wielką Brytanią a Polską, itd.
Inny badacz H. Przybylski piszę: „Stosunki międzynarodowe wykazują ogromne zróżnicowanie, bogactwo form, rodzajów, dlatego poszukiwania klasyfikacyjne mają istotne znaczenie, ale są bardzo trudne”.[4] W przypadku związków partnerskich trudność taka nie zachodzi, gdyż niejako z istoty swojej partnerstwo miast jest wyodrębnionym zjawiskiem, aczkolwiek jest przejawem właśnie zróżnicowania i bogactwa form stosunków międzynarodowych, należy ponadto zaznaczyć, że partnerstwo miast zalicza się do tzw. procesów transnarodowych[5], gdyż w zasadzie odbywają się one z pominięciem struktur państwa.
Okazuje się jednak, że współczesne związki miast jako zjawisko polityczne w Europie i na świecie nie są niczym nowym. Od chwili powstania pierwszych skupisk miejskich pojawiały się również związki między nimi, służyło to i nadal służy osiąganiu wzajemnych korzyści, jakie płyną z zawierania związków partnerskich. Korzyści są różnorakie: gospodarcze, obronne, służące wymianie myśli, służące pokojowi, przyczyniające się do wymiany idei i rozprzestrzeniania się postępu cywilizacyjnego. Zawieranie związków partnerskich wynika z naturalnej potrzeby człowieka, gdyż: „Potrzebą człowieka jest dążenie do życia wśród innych ludzi, w większej grupie występują możliwości zaspokajania bardziej złożonych potrzeb wykraczających poza takie, które człowiek jest w stanie sam sobie zapewnić”.[6] Definicja ta przekłada się również na społeczności lokalne.
W zależności od epoki historycznej związkom partnerskim przyświecały jednak różne cele. Podstawą dzisiejszych, współczesnych nam związków partnerskich, (których oficjalna angielska nazwa brzmi „Activity Twininig”[7]) jest „spontaniczna aktywność społeczności lokalnych”[8]. Jej motto brzmi „Nie ma żadnego przymusu, lecz jeśli mamy wspólne cele zamiast osobno realizujmy je razem.”[9]
Jako podstawy dla partnerstwa miast Lublina można przyjąć: Rodzinne doświadczenia wywodzące się z okresu II-giej Rzeczpospolitej, potrzebę promocji miasta, dostosowanie się do standardów europejskich i procesy globalizacyjne, gdyż współcześnie związki partnerskie można zaliczyć wg określenia autorów E. Haliżaka i R. Kuźniara do „Niekonwencjonalnych sposobów regulacji stosunków międzynarodowych [są one] (...) związane z ogólnymi tendencjami życia międzynarodowego, zwłaszcza procesami internacjonalizacji, globalizacji i rozszerzania się stosunków międzynarodowych”.[10]
Prześledzenie historycznej genezy związków partnerskich należy rozpocząć od Starożytnej Grecji.
„Od samego początku formowania się greckich miast-polis tj. w okresie mykeńskim ( XIV-XIII w p.n.e.) powstawały związki między tymi miastami, w celu zabezpieczania się przed wrogą ludnością z zewnątrz.”[11] Najsilniejszą tego typu organizacją był Związek Peloponeski utworzony przez Spartę z sąsiednimi miastami, który miał charakter czysto militarny. Istniał w IV w.p.n.e. i funkcjonował jako luźno powiązany związek równych uczestników.[12] Inny, również o charakterze militarnym był Związek Arkadyjski powstały w 370 r.p.n.e. Był utworzony przeciwko dominacji Sparty[13], z założenia i sposobu funkcjonowania podobny do poprzedniego.
Około 478 r.p.n.e. Został zawarty Związek Morski, zwany też Delijskim (nazwa pochodzi od miasta jego powstania-wyspy Delos). Celem związku była obrona przed Persami, oraz wyzwalanie się Greków spod ich panowania. Miasta związkowe zobowiązane były płacić daninę lub dostarczać okręty. Zasadą związku była wolność i autonomia miast uczestników. W wyniku wojen i faktycznej dominacji Aten związek ten upadł.
W 378 r.p.n.e. Ateńczycy przywołali ideę związków powołując do życia tzw. Związek Morski Drugi. Oparty on był jednak na odmiennych zasadach. Ateny miały być jednym z równych uczestników związku, a nie polis dominującym. Związek posiadał organ przedstawicielski tj. radę związkową rezydującą w Atenach oraz wspólną kasę[14]. W 337 r.p.n.e. Został zawiązany Związek Koryncki, który skupiał Wszystkie większe miasta greckie oprócz Sparty. Jednakże niezależność uczestniczących w nim państw była pozorna.[15]
Przykłady te świadczą o tym, że idea zawierania porozumień między miastami jest tak dawna jak cywilizacja w Europie. Związki takie tworzono a ich wewnętrzna struktura i zasady organizacji były różnorodne i ewoluowały, poprzez zasady demokratyczne, do dominacji silniejszego miasta. Od celów pokojowych tj. obronnych po cele wyraźnie militarne tj. zaborcze.
Należy jednak zwrócić uwagę na jeszcze jeden aspekt tego zagadnienia, mianowicie u podłoża tych związków leżała wspólna kultura, religia i język. Spójnikiem były wspólne obyczaje (m.in. igrzyska sportowe), które łączyły mieszkańców starożytnych miast, dawały okazje do kontaktów wzajemnych odwiedzin.[16]
W Średniowieczu zjawisko to przybrało inny charakter. Zawieranie związków pomiędzy miastami przybrało wyraźnie na sile, było to związane z rozprzestrzenianiem się cywilizacji w Europie, rozwojem handlu, rozwojem miast oraz rozwojem możliwości komunikowania się pomiędzy mieszkańcami różnych części kontynentu.
Przykładem jest Hanza, która przez ponad 500 lat funkcjonowała jako związek wolnych i dobrowolnie zrzeszonych miast. W najświetniejszym okresie swojego istnienia skupiający 200 miast.
Jednak zanim powstała Hanza, związki miast tworzyły miasta portowe a podstawą do ich zakładania było kupiectwo. Istniały: Związek miast niderlandzkich, Związek Londyński, były to luźne, pozbawione struktury i wewnętrznej organizacji zrzeszenia, których sprzężeniem były wspólne interesy handlowe, oraz obrona przed zewnętrznym zagrożeniem, jakim często byli piraci. Powstawały na podbudowie wcześniej zawieranych związków kupieckich.[17] O intensyfikacji zjawiska można mówić w Niemczech od początku XIII w. Związane jest to z rozwojem cywilizacyjnym Niemiec, powstawaniem i rozwojem miast zakładanych na nowych prawach, ekspansywnym charakterem kultury niemieckiej i rozwojem handlu.
Pierwsze dobrowolne niemieckie związki miast to wymieniając tylko niektóre Liga Saksońska założona w 1246 r.[18] W skład, której wchodziły młode miasta niemieckie m.in. Münster. Związek Reński powstały w 1254 r.[19] Związek Miast Wendyjskich powstały w 1280 r.[20]
W XIV w istniała również na terenie Europy grupa miast pruskich, były to miasta objęte patronatem zakonu krzyżackiego. Lecz geneza tego związku była odmienna, nie opierał się on na dobrowolnym zrzeszeniu uczestników, lecz był związany z ekspansyjną polityką kolonizacyjną prowadzoną przez Krzyżaków. Podobny charakter miał Inflancki Związek Miast.[21]
Największym, najbardziej zorganizowanym i istniejącym najdłużej związkiem miast w średniowieczu była wspomniana już Hanza. Była to organizacja o charakterze typowo pokojowym. W istocie swojej działająca dla rozwoju gospodarczego, ochrony interesów uczestników związku. Hanza stanowiła monopol handlowy w basenie morza bałtyckiego, przynależność do Hanzy była dobrowolna, aczkolwiek miasto mogło zostać z niej wykluczone (takie przypadki zdarzały się). Uczestnictwo w Hanzie gwarantowało przywileje dla obywateli miasta hanzatyckiego na terytorium innego miasta należącego do Hanzy. Do związku miasto mogło zostać przyjęte na własną prośbę, za zgodą pozostałych jej uczestników. Miasta miały równe prawa. Organem, na którym podejmowano decyzje ważne dla związku były zjazdy ogólne, oraz zjazdy regionalne. Hanza nie miała urzędników, ani struktury. Miastem przewodzącym, wybranym dobrowolnie była Lubeka. Do Hanzy należały miasta z odległych części kontynentu europejskiego, między innymi Londyn, Hamburg, Nowogród, Kraków, Gdańsk. W szczytowym okresie działalności skupiała 200 miast.
Hanza była organizacją pokojową i otwartą, skupiała miasta pomimo dzielących je różnic narodowych, religijnych, politycznych, czy dotyczących takich różnic jak: poziom zamożności, liczebności mieszkańców, czy wielkości miasta. Pomimo tego w czasie swego istnienia przyczyniała się do wzrostu bezpieczeństwa, wymiany i kontaktów handlowych, ogólnego postępu prawa i cywilizacji w dużej części Europy; Hanza przetrwała do połowy XVII w.[22]
W następnych wiekach historii Europy, w wyniku tworzenia się państw nowożytnych opartych na nowych zasadach, tj. centralizmie władzy, wzroście znaczenia administracji państwowej, unifikacji terytorialnej oraz rywalizacji państw na arenie międzynarodowej, nie było miejsca na zawieranie związków partnerskich miast. Zjawisku temu, przynajmniej nie ówcześnie nie sprzyjały zmiany, jakie zaszły w Europie w XVIII i XIX w. tj. tworzenie się ustrojów parlamentarnych. Nadal jedynym monopolistą na arenie międzynarodowej było państwo.
Dopiero na początku XX w. w wyniku umacniania się w Europie idei pacyfistycznej, krystalizowania się idei paneuropejskiej oraz pojawienia się nowego zjawiska w życiu społecznym tj. wzroście świadomości obywatelskiej Europejczyków, zaistniał ponownie grunt dla zawierania związków miast. W 1913r. w Genewie został założony Międzynarodowy Związek Miast.[23] Była to organizacja mająca na celu ułatwianie kontaktów, współpracę pomiędzy miastami oraz ułatwiająca wymianę informacji między nimi. Organizacja działała krótko gdyż wybuch pierwszej wojny światowej uniemożliwił kontynuowanie tej współpracy.[24]Po zakończeniu pierwszej wojny światowej, w okresie międzywojennym inicjatywa została wskrzeszona i odbyło się pięć kolejnych kongresów tej organizacji. Na trzecim z nich, który miał miejsce w Paryżu w 1925 r. brała udział również delegacja Lublina.[25]
Międzynarodowy Związek Miast miał na celu, poprzez wymianę informacji, doświadczeń, współpracę władz miejskich przyczyniać się do rozwiązywania problemów istotnych dla życia i rozwoju miast uczestników związku.[26](bezrobocie, bieda, pomoc społeczna itp.) W 1927r. do Międzynarodowego Związku Miast należało 27 miast i gmin. W 1930r. już tylko 24 miasta i gminy.[27]
Na wzór Międzynarodowego Związku Miast funkcjonował utworzony w 1932r. Związek Miast Słowiańskich.[28] I jak nazwa wskazuje była to organizacja zrzeszająca miasta Europy środkowowschodniej. Organem były zjazdy, które jak zakładano miały się odbywać, co dwa, trzy lata w stolicach państw słowiańskich (Budapeszcie, Pradze, Warszawie, Sofii, Bukareszcie), jednak sytuacja międzynarodowa tamtego okresu nie sprzyjała rozwojowi tej inicjatywy. Na marginesie można zaznaczyć, że Międzynarodowy Związek Miast posiadał również swoje „odpowiedniki” narodowe w państwach europejskich. W Polsce działał i działa nadal (reaktywowany w 1990r.) Związek Miast Polskich,[29] była to w owym czasie organizacja z jednej strony „lobbingowa”, wywierająca nacisk na rząd, z drugiej strony w ramach tej organizacji przebiegała współpraca pomiędzy miastami, mająca na celu rozwiązywanie kwestii istotnych dla miast - uczestników. W dwudziestoleciu międzywojennym impulsem dla zakładania związków partnerskich były wspomniane już idee pacyfistyczne i paneuropejskie. W bardziej pragmatycznym sensie istniała chęć kontynuowania powstałej po pierwszej wojnie współpracy alianckiej (chodzi tu zwłaszcza o sojusz angielsko – francuski), w celu odbudowania kontynentu Europejskiego ze zniszczeń powstałych w wyniku wojny.[30]
Po zakończeniu drugiej wojny światowej, w wyniku zmian, jakie zaszły w świecie. W partnerstwie miast pojawiła się całkiem nowa jakość. Jak pisze badacz związków partnerskich A. Brzozowska: „Pod koniec lat 40- tych mieszkańcy dwóch do tej pory zwaśnionych miast: francuskiego Montbellard i niemieckiego Ludwinsburga zawiązali pierwszy po wojnie związek bliźniaczy.”[31] Była to spontaniczna inicjatywa mieszkańców tych dwóch miast, i od tego momentu możemy mówić o rozwoju współczesnych związków partnerskich.
Lata 50- te XX w. przyniosły eksplozję partnerskich wspólnot. W 1951r.pięćdziesięciu burmistrzów Europejskich miast założyło Radę Gmin Europy, która następnie została przemianowana na Radę Gmin i Regionów Europy. Zawiązując niniejszą inicjatywę byli oni świadomi, że Europa nie będzie w stanie pokonać swoich trudności, nie jednocząc swoich sił poprzez wynalezienie nowych form współpracy na poziomie lokalnym. Opierając się na idei Europy obywateli, powstała idea partnerstwa miast[32] Według słów Johna Bodetha, jednego z ojców założycieli Rady Gmin Europy: „Partnerstwo jest spotkaniem pomiędzy dwoma gminami w celu wspólnego działania w obrębie perspektywy wspólnej Europy, konfrontując wspólny problem i rozwijając więzi pomiędzy uczestnikami partnerstwa.”[33] W tym czasie podstawowym motywem przyświecającym zawieraniu związków partnerskich była idea pokoju, porozumienia oraz tworzenia wspólnoty w Europie.
W innym miejscu A. Brzozowska pisze: „Społeczeństwa zachodnie zdały sobie sprawę, że aby zapobiec kolejnej wojnie potrzeba jest wzajemna współpraca wszystkich państw oparta na przyjaźni zwykłych mieszkańców.”[34]
Przełomem dla stosunków partnerskich miast był podpisany w 1963r. niemiecko – francuski układ o przyjaźni. W wyniku tego porozumienia następne dziesięciolecie zaowocowało zawarciem setek umów o partnerstwie.[35]
W latach 80- tych Parlament europejski powołał fundusz Komisji Europejskiej ds. promocji i opieki nad związkami bliźniaczymi.[36]
Pod koniec lat 80- tych idea partnerstwa miast przekroczyła granicę Unii Europejskiej i dotarła m.in. do Lublina (Pierwszy związek partnerski Lublin – Nancy został zawarty w 1989r.).
W końcowych latach XX w. istniało już w Europie ponad 10 000 związków miast i gmin.[37] Wiele miast europejskich posiadało związki z kilkunastoma partnerami.
Organizacją, która obecnie w skali Europy zajmuje się związkami bliźniaczymi jest wspomniana już Rada Gmin i Regionów Europy (CEMR). Obecnie skupia ponad 10 000 lokalnych i regionalnych władz w Europie. Federyzując 40 narodowych powiązań w 29 krajach na obszarze Europy.[38] Celami CEMR jest:
- Zabezpieczać i wzmacniać autonomię lokalnych władz.
- Pomagać w działaniu lokalnych i regionalnych władz, zabezpieczać ich wolność i przyczyniać się do ich prosperowania.
- Rozwijać ducha europejskiego wśród władz lokalnych i regionalnych w celu promowania federacji władz europejskich w oparciu o autonomię tych społeczeństw.
- Starać się o udział lokalnych i regionalnych władz w europejskich i międzynarodowych organizacjach.
- Pomagać osiągnąć porozumienie i organizować współpracę pomiędzy istniejącymi europejskimi instytucjami i stowarzyszeniami reprezentującymi lokalne i regionalne władze.
Działalność CEMR jest oparta na zapisach wspomnianej już Karty Europejskiej, która stała się jej konwentem na temat lokalnej autonomii. Opiera się na zasadzie pomocniczości jako podstawowej regule konstrukcji Europy.[39]
Jak się okazuje przyczyny dla zawierania związków partnerskich miast na przestrzeni dziejów Europy były dosyć różnorodne, aczkolwiek idea ta towarzyszyła kontynentowi od zarania jej cywilizacji. W starożytnej Grecji związki miast powstawały w obrębie własnej kultury, a podstawą do ich zakładania były przede wszystkim względy obronne i militarne. W Średniowieczu zjawisko zakładania związków miast przybrało imponujące rozmiary w postaci Hanzy, która w najlepszym okresie swojego istnienia zrzeszała około 200 miast.
Hanzie przyświecały przede wszystkim cele ekonomiczne, jednak istnienie jej przyczyniało się do rozprzestrzeniania się postępu cywilizacyjnego w Europie, oraz pokojowych kontaktów między Europejczykami.
W XX w. po kilku wiekach zapomnienia idea związków miast powróciła do Europy, nadal służy pokojowi i współpracy, nadal ma pomagać w odnajdywaniu wspólnych korzeni mieszkańcom różnych narodów Europy, nadal ma przyczyniać się do pokojowych kontaktów między ludźmi w przeróżnych obszarach życia społecznego. Obecnie po doświadczeniu Europy dwiema bratobójczymi wojnami, po doświadczeniu Europy rozdarciem jej przez totalitaryzm, ruch partnerstwa odrodził się i jest mocno osadzony na idei wspólnej, wolnej Europy obywateli.
Związki partnerskie Lublina opierają się właśnie na tej idei, pomimo że geneza związków Lublina jest krótsza, to właśnie poprzez zawieranie partnerstw z miastami Zachodniej Europy, Lublin niejako włącza się w tę ideę, tj. w budowanie partnerskich relacji między miastami, między władzami lokalnymi i między mieszkańcami, budowanie relacji opartych na wolności, poszanowaniu wspólnych korzeni Europejczyków, umacnianie autonomii władz lokalnych, eksponowanie swojej lokalnej tożsamości kulturowej.
Związki partnerskie Lublina mocno akcentują tę przesłankę. Odnaleźć ten akcent można zwłaszcza w dokumentach partnerskich z miastami Europy Zachodniej. W tych dokumentach jest wyraźnie mowa o „chęci budowania nowej Europy”, „przyczynie się do integracji europejskiej”, „budowanie relacji opartych na przyjaźni i pokoju”, itp.
Organizowaniem partnerstwa miast zajmuje się zarząd samorządu terytorialnego. W Lublinie w ramach Urzędu Miejskiego wyodrębnione jest Biuro Promocji Miasta, służące tym działaniom.
Partnerstwo miast w istocie swojej opiera się na idei społeczeństwa obywatelskiego, dlatego do udziału w partnerstwie zaproszone są przeróżne podmioty życia społecznego oraz mieszkańcy miasta. Jak to wynika z umów partnerskich Lublina obszarów, w których partnerstwo może się realizować jest bardzo wiele, istnieje również bardzo wiele środków praktycznych za pomocą, których te partnerstwa mogą być realizowane.
Niewątpliwą rolą związków partnerskich jest również wzmacnianie autonomii i samodzielności władz lokalnych, Korzyściami dla miasta płynącymi z partnerstwa są: staże, współpraca szkół i wyższych uczelni, wymiana młodzieży, współpraca instytucji, wydarzenia kulturalne i wiele innych. Obserwując działania w ramach partnerstwa miast widać wyraźnie, że są one różnorodne i dotyczą wielu dziedzin życia społecznego. Pomimo ograniczeń i przeszkód partnerstwa wnoszą nową jakość w życie społeczności lokalnej. Są pozytywnym efektem zmian, jakie zaszły w Polsce po 1989r. Pojawienie się partnerstwa miast w Polsce i w Lublinie w końcu lat 80-tych ubiegłego wieku jest związane z przemianami, jakie zaszły w kraju po 1989r. Jak pisze jeden z badaczy samorządu terytorialnego w Polsce, K. Pająk: „Przyjęcie w Polsce (...) nowych rozwiązań społeczno-ustrojowych, uwzględniając doświadczenia zachodu i dorobek polskiej nauki, stworzyło zupełnie nową sytuację społeczno-gospodarczą. W miejsce centralistycznego systemu nakazowo-rozdzielczego wprowadzono gospodarkę rynkową, tak, że dotychczasowe odgórne sterowanie tzw. terenowe organy administracji państwowej musiały ustąpić miejsca autentycznym strukturom samorządu terytorialnego. Uchwalona 08.03.1990r. Ustawa o samorządzie terytorialnym powoduje, że pojawia się w rzeczywistości polskiej (...) autentyczny gospodarz terenu”.[40]Samorząd jest jak to zostało już powiedziane jednym z elementów (podmiotów) społeczeństwa obywatelskiego, obok innych podmiotów życia samorządowego, które odgrywają istotną rolę w partnerstwie miast.
Od strony prawnej zjawisko partnerstwa miast regulują przepisy prawne, które określają kompetencje gminy lub powiatu odnośnie przystępowania do związków oraz zakładania związków partnerskich, i tak, są to:
Po pierwsze; dokumenty prawa międzynarodowego, który należy wymienić, istotne dla związków partnerskich:
- Europejska karta samorządu terytorialnego, którą Polska ratyfikowała 26.04.1993 r.[41], dokument, „który nie narusza specyfiki ustrojowej poszczególnych państw, lecz gwarantuje im uniwersalne podstawy demokracji lokalnych”[42]
Umowy międzynarodowe Polski, na które w swojej treści powołują się niektóre z umów partnerskich. I tak. Umowa o współpracy między miastem Lublinem a miastem Łuckiem, oraz Porozumienie o partnerskiej współpracy między miastem Lublinem, a miastem Münster, powołują się na dokumenty prawa międzynarodowego.
W przypadku Ukrainy jest to:
- Umowa pomiędzy rządem Rzeczpospolitej Polskiej a rządem Ukrainy o współpracy regionalnej z dnia 24.05.1993 r.[43]
W przypadku Niemiec są to:
- Traktat między Rzeczypospolitą Polską a Republiką Federalną Niemiec o dobrym sąsiedztwie i przyjaznej współpracy z dn. 17.06.1991 r.[44]
- Porozumienie między rządem Rzeczypospolitej Polskiej a rządem Republiki Federalnej Niemiec o współpracy regionalnej i przygranicznej z dnia 07.04.1994 r.[45]
- Umowa między rządem RP a rządem Republiki Federalnej Niemiec o współpracy w dziedzinie ochrony środowiska z dnia 07.04.1994 r.[46]
Po drugie; w prawie krajowym ustawa zasadnicza, która w artykułach 163-172 reguluje podstawowe prawa, zadania i obowiązki oraz tryb powoływania i funkcjonowania samorządu terytorialnego w Polsce, oraz zawarte również w Konstytucji przepisy dotyczące przystępowania samorządu terytorialnego do związków międzynarodowych. Artykuł 172 w punkcie 2 przyznaje gminom: „Prawo przystępowania do międzynarodowych zrzeszeń społeczności lokalnych i regionalnych, oraz [prawo] współpracy ze społecznościami lokalnymi i regionalnymi innych państw.[47]
Po trzecie; są to bardziej szczegółowe przepisy prawa krajowego takie jak: Ustawa z dn. 08.03.1990 r.[48] O samorządzie terytorialnym, w której w sprawie interesującego nas zagadnienia czytamy: „Do wyłącznej właściwości rady gminy należy podejmowanie uchwał w sprawach współdziałania z innymi gminami oraz wydzielanie na ten cel odpowiedniego majątku.”[49] Oraz Ustawa z dn. 15.09.2000r.[50] O zasadach przystępowania jednostek samorządu terytorialnego do międzynarodowych zrzeszeń społeczności lokalnych i regionalnych. Ustawa określa ramy niniejszych związków, gdyż „Jednostki samorządu terytorialnego muszą działać zgodnie z polskim prawem, polityką zagraniczną państwa i jego międzynarodowymi zobowiązaniami. Miasto przystępujące do zrzeszenia nie może przeznaczyć na jego rzecz, lub rzecz którejkolwiek ze stron, członków partnerstwa, wykonywania zadań publicznych, nieruchomości, praw majątkowych na dobrach niematerialnych, przysługujących tej jednostce. Przystąpienie do zrzeszenia następuje w formie uchwały Rady Miejskiej i wchodzi w życie po uzyskaniu zgody Ministra Spraw Zagranicznych. Decyzja ministra następuje na drodze decyzji administracyjnej, za pośrednictwem wojewody. Po wcześniejszym jego zaopiniowaniu. Władze miasta są zobowiązane przedłożyć informacje o przystąpieniu do zrzeszenia Wojewodzie, Ministrowi Spraw Zagranicznych, Ministrowi Administracji Publicznej oraz ministrowi właściwemu do spraw rozwoju regionalnego. Informacje o zrzeszeniu, przystąpieniu do zrzeszenia, współtworzeniu i wystąpieniu są corocznie ogłaszane w dzienniku urzędowym RP „Monitor Polski”.[51]
Po czwarte; są to inne ustawy, o których można wspomnieć w tym miejscu, gdyż w pośredni sposób dotyczą interesującego nas zagadnienia:
- Ustawa z 10.12.1993r. o finansowaniu gmin.[52]
- Ustawa z 10.06.1994r. o zamówieniach publicznych.[53]
- Ustawa z 07.07.1994r. o zagospodarowaniu przestrzennym.[54]
- Ustawa z 24.07.1998r. o wprowadzeniu zasadniczego, trójstronnego podziału terytorialnego państwa.[55]
Po piąte; są to lokalne akty prawne regulujące zasady partnerstwa. W przypadku miasta Lublina są to następujące akty prawne: umowy partnerskie, akty partnerstwa, porozumienia partnerskie, deklaracje współpracy, układy partnerskie, listy intencyjne, oświadczenia. Dokumenty te są sporządzane przez władze reprezentujące miasto w oficjalnych kontaktach międzynarodowych. Moc wiążącą uzyskują na podstawie uchwał rady miejskiej i są publikowane w „Monitorze Lubelskim”.
Istnieje bardzo wiele przesłanek, które strony podają w dokumentach dla nawiązywania związków partnerskich. Te, które w dokumentach partnerskich Lublina strony podają najczęściej to:
- Wola budowania pokoju w Europie (Nancy, Delmenhorst, Nykobing, Lancaster).
- Wola przyczyniania się do integracji europejskiej (Delmenhorst, Tilburg).
- Wola budowania relacji opartych na wolności, otwartości, demokracji, przyjaźni między narodami, poszanowania wartości ogólnoludzkich (Nancy, Münster, Delmenhorst, Rishion Le Zion, Nykobing, Viseu, Alcala de Henares).
- Wola lepszego poznania się społeczeństw obu miast, budowania przyjaźni pomiędzy mieszkańcami ( Nancy, Nykobing, Lancaster, Łuck, Pernik, Rishion Le Zion, Erie, Windsor).
- Wspólna tradycja, historyczne związki lub wspólne cechy
(Nancy, Münster, Lancaster, Rishion Le Zion, Ługańsk, Viseu, Alcala de Henares).
- Odwołanie się do relacji dobrosąsiedzkich (Delmenhorst, Münster).
- Wspieranie procesów, które przyczynią się do rozwoju społeczno-ekonomicznego, (Lancaster, Tilburg, Ługańsk, Erie, Windsor).
- Już istniejące relacje pomiędzy miastami i chęć ich kontynuowania ( Nykobing, Łuck, Windsor).
- Chęć lepszego poznania kultur (Lancaster).
- Chęć współpracy w różnych dziedzinach ( Alcala de Henares, Debreczyn, Windsor).
- Chęć nawiązywania dobrych stosunków ( Starobielsk, Pernik, Ługańsk).
- Poczucie odpowiedzialności za przyszłe pokolenia (Műnster, Rishion Le Zion).
- Chęć przeciwdziałania odradzaniu się uprzedzeń ( Münster, Rishion Le Zion, Tilburg).
- Dążenie do globalizacji gospodarki światowej (Erie).
- Dążenie do poprawy jakości życia ludzi (Erie).
- Istniejący potencjał obydwu miast (Windsor).
- Świadomość współtworzenia rzeczywistości (Debreczyn, Starobielsk, Pernik).
Od strony praktycznej partnerstwo miast zajmuje się wieloma obszarami życia społecznego; z założenia jest ustanowione dla „spontanicznej działalności społeczności lokalnych”[56]. Na podstawie analizy dotychczasowych dokumentów dotyczących związków partnerskich Lublina można wskazać trzydzieści obszarów współpracy, są to:
• Zarządzanie miastem.
• Planowanie i zagospodarowanie przestrzenne.
• Infrastruktura, transport.
• Ochrona zabytków.
• Szkolenia, staże dla specjalistów i przedsiębiorców.
• Szkolnictwo wyższe.
• Gospodarka i przemysł.
• Kultura.
• Sport.
• Ochrona środowiska.
• Wymiana młodzieży.
• Imprezy, wystawy, targi, aukcje.
• Oświata, wychowanie antydyskryminacyjne.
• Religia.
• Ochrona zdrowia.
• Integracja europejska
• Turystyka.
• Walka z przestępczością.
• Mass-media.
• Wymiana informacji prawnej.
• Pomoc i załatwianie spraw bieżących.
• Pomoc w przypadku nieprzewidzianych sytuacji.
• Rolnictwo.
• Podatki.
• Recycling.
• Geografia.
• Geologia.
• Komputery.
• Ludzie.
• Język.
Następnie można wskazać środki zapisane w umowach partnerskich Lublina służące praktycznemu realizowaniu partnerskiej współpracy. Jest ich bardzo dużo, najczęściej pojawiające się to:
• Wymiana i współpraca władz miejskich (Nancy, Münster, Delmenhorst, Lancaster, Visau, Debreczyn, Pernik, Rishion Le Zion, Tilburg, Ługańsk, Łuck).
• Wymiana grup roboczych (Nancy, Viseu, Alcala de Henares, Debreczyn, Pernik, Rishion Le Zion, Tilburg, Ługańsk, Łuck).
• Szkolenia i staże (Tilburg, Viseu, Alcala de Henares, Debreczyn, Łuck, Pernik).
• Współpraca szkół wyższych (Münster, Viseu, Ługańsk, Tilburg, Łuck, Erie, Windsor).
• Współpraca naukowa ( Ługańsk, Łuck, Windsor).
• Wymiana młodzieży ( Münster, Tilburg, Lancaster, Viseu, Alcala de Henares, Łuck, Pernik, Windsor).
• Organizowanie wspólnego wypoczynku dzieci (Poniewież, Łuck, Rishion Le Zion).
• Wymiana zespołów artystycznych ( Münster, Delmenhorst, Debreczyn, Poniewież, Pernik, Rishion Le Zion, Erie).
• Wymiana grup sportowych ( Münster, Delmenhorst, Lancaster, Alcala de Henares, Debreczyn, Poniewież, Łuck, Rishion Le Zion).
• Organizowanie wspólnych imprez i przedsięwzięć (Delmenhorst, Debreczyn, Pernik).
• Organizowanie wspólnych wystaw ( Münster, Łuck, Rishion Le Zion).
• Organizowanie targów (Münster, Łuck, Rishion Le Zion).
• Wymiana wystaw artystycznych (Delmenhorst, Łuck).
• Wymiana doświadczeń pomiędzy instytucjami socjalnymi i charytatywnymi (Delmenhorst, Pernik, Windsor).
• Pomoc w nawiązywaniu współpracy gospodarczej (Nykobing, Alcala de Henares, Łuck, Pernik, Windsor).
• Izby handlowe ( Tilburg, Łuck).
• Współpraca szkół (Münster, Delmenhorst, Ługańsk, Łuck, Starobielsk, Erie, Windsor).
• Współpraca pomiędzy organizacjami zajmującymi się ochroną środowiska (Tilburg, Starobielsk, Łuck, Ługańsk, Erie).
• Współpraca mass-mediów (Münster, Tilburg).
• Wymiana mieszkańców obydwu miast (Nyköbing, Erie).
• Wymiana wiedzy zawodowej i technicznej (Lancaster, Tilburg).
• Wymiana w zakresie służby zdrowia ( Erie).
• Wymiana informacji prawnej i ekonomicznej (Pernik).
• Szeroka i jawna wymiana informacji ( Debreczyn, Pernik).
Powyższe zapisy pokazują, że partnerstwo miast jest zjawiskiem obszernym i dotyczącym wielu kwestii z życia społecznego miasta. Miasta nawiązują współpracę na różnych płaszczyznach, używają bardzo wielu środków do realizowania tej współpracy. Świadczy to o różnorodności form życia społecznego, oraz dziedzin, w jakim się ono przejawia, a zwłaszcza o bogactwie dziedzin, w których partnerstwo miast może być realizowane.
Rola, jaką związki partnerskie odgrywają i mogą odegrać w życiu społecznym miasta i dla jego rozwoju, jest nie do przecenienia, bowiem związki partnerskie zbliżają ludzi z różnych krajów, dostarczają sposobności do poznania swoich sąsiadów oraz innych mieszkańców Europy i świata, ich kultury, obyczajów. Dają możliwość wymiany myśli, doświadczeń, wiedzy, dóbr; stwarzają możliwości współpracy. Przyczyniają się do zwiększania autonomii lokalnej samorządów.
Można tutaj przytoczyć stwierdzenie jednego z badaczy samorządu terytorialnego: „ w państwie o dużych tradycjach demokratycznych samorządy są instytucją o ustabilizowanej pozycji; mają szeroki zakres uprawnień własnych i mają duży wpływ na rozstrzyganie problemów lokalnych” (...). Powiedzieć też należy, że „Samorządy w kulturze wielu narodów ukształtowały trwałą pozycję, wokół nich wytworzyła się swoista świadomość i kultura polityczna społeczeństw lokalnych.”[57] Na takim właśnie gruncie realizowane i tworzone jest partnerstwo miast, oraz specyficzna kultura związana z partnerstwem.
Lublin 2002
[1] Por. Brief history of european town – twinning, w: http:// www.cere.org/jumelages/origins. html
[2] Por. def. H. Malendowskiego, w: Leksykon współczesnych międzynarodowych stosunków politycznych, Poznań.1996, s. 189.
[3] Z. J. Pietraś, Podstawy teorii stosunków międzynarodowych, Lublin 1986, s.11.
[4] H. Przybylski, Politologia, Katowice 1996, s. 349.
[5] Więcej na temat procesów transnarodowych, por. A. Dumała, Procesy transnarodowe: synteza badań. Lublin 1989.
[6] Por. A. J. Kozłowski, Uwarunkowania polskiego modelu... op. cit., s. 11.
[7] Por. A. Brzozowska (red.), Związki bliźniacze... op. cit., s.11.
[8] Ibidem, s.11.
[9] Ibidem, s 11.
[10] Red. E. Haliżak, R. Kuźniar, Stosunki międzynarodowe: Geneza, struktura, dynamika, Warszawa 2000, s. 377.
[11] J. Wolski, Historia powszechna. Starożytność, Warszawa 1997. s. 127.
[12] Ibidem, s. 169
[13] J. Roberts, Historia świata, t.2.Azja wschodnia i Grecja klasyczna, Warszawa 1999. s. 123.
[14] J. Wolski, op. cit., s. 208-209.
[15] J. Roberts, Historia świata... op. cit. ,s 159.
[16] G. Rachet, Słownk cywilizacji greckiej, Katowice 1998. s 410.
[17] Por. Więcej na ten temat w: P. Dolinger, Dzieje Hanzy, Warszawa 1997, s. 20-81.
[18] Por. Ibidem, s. 51.
[19] Ibidem, s. 51.
[20] Ibidem, s. 52.
[21] Więcej na ten temat w: Ibidem, s. 53
[22] Więcej na temat Hanzy w: P. Dolinger, op. cit.
[23] R. Szwed, Związek miast polskich 1917 – 1939, 1990 – 1994, Poznań 1995, s. 91
[24] Ibidem, s. 92.
[25] Ibidem, s. 92.
[26] Ibidem, s. 91-99.
[27] Ibidem, s. 91.
[28] Ibidem, s. 95.
[29] Ibidem, s. 159-168.
[30] A. Brzozowska (red.), Związki bliźniacze, współpraca międzynarodowa... op. cit., s.12.
[31] Ibidem, s. 12.
[32] Por. Brief history of european town- twinning, w:http://cere.org/site html
[33] Ibidem.
[34] Ibidem, s. 12.
[35] Ibidem, s. 12.
[36] Ibidem, s. 12.
[37] Ibidem, s. 13
[38] Więcej na ten temat por. www.cere.org/site.html
[39] Por. Brief history of eyropean town – twinning, w: op. cit.
[40] K. Pająk, Samorząd terytorialny a rozwój lokalny w Polsce, Poznań 2001, s.48.
[41] Dz. U. 1994, nr124. poz.607.
[42] K. Pająk, Samorząd terytorialny a rozwój... op. cit. s.49.
[43] Por. w: A. Przyborowska – Klimczak, Stosunki traktatowe Polski z państwami sąsiednimi, Lublin 1998. s. 32.
[44] Ibidem. s. 21.
[45] Ibidem. s. 35.
[46] Ibidem. s. 37.
[47] Por. Konstytucja RP, rozdział VII art.172 p. 2.
[48] Por. Dz. U. 1990, nr 16, poz.95; zm. Dz.U.1991, nr 4, poz. 18; Dz. U.1991, nr 110, poz. 473.
[49] Por. Ustawa z dnia 08.03.1990, w: Dz.. U. Ibidem.
[50] Por. Dz. U. 2000, nr 91. poz. 1009.
[51] Por. Ustawa z dnia 15 09 2000, w: Dz. U. Ibidem.
[52] Dz. U. 1996, nr 84. poz. 386.
[53] Dz. U. 1998, nr 30. poz. 184.
[54] Dz. U. 1998, nr 19. poz. 723.
[55] Dz. U. 1998, nr 96. poz. 603.
[56] Por. A. Brzozowska (red.), Związki bliźniacze, Współpraca międzynarodowa samorządów lokalnych, Poznań 1998, s.11.
[57] A. J. Kozłowski, Uwarunkowania polskiego samorządu terytorialnego, Olsztyn 1989, s. 30.
Związki partnerskie miasta Lublina jest to zjawisko nowe w życiu społecznym miasta. Jest to nowoczesna i ciekawa forma współpracy pomiędzy władzami miast, mieszkańcami i innymi podmiotami życia społecznego. Partnerstwa miast istniejące w Europie przyczyniają się do wymiany myśli, postępu cywilizacyjnego, wymiany ludzi, i polepszenia kontaktów między nimi. Przyczyniają się niewątpliwie do szerzenia idei pokoju, współpracy między narodami, współpracy i przyjacielskich kontaktów między społecznościami miast i mieszkańcami z różnych części kontynentu i świata. W skali lokalnej partnerstwa mogą i niewątpliwie przynoszą korzyści mieszkańcom Lublina oraz samemu miastu.
Lublin obecnie bierze udział w siedemnastu partnerstwach.
Pierwsze związki partnerskie miasta Lublina pojawiły się pod koniec lat osiemdziesiątych i na początku lat dziewięćdziesiątych XX w. Zawierane były z inicjatywy miast zachodniej Europy, w związku z prowadzoną aktywną polityką „ activity twinning”, prowadzoną w tamtym czasie w Europie.[1] Zachodnie społeczeństwa wnosiły w ten sposób swój wkład w przełamywanie istniejących podziałów na kontynencie, oraz przyczyniały się do integrowania Europy na poziomie polityki lokalnej.
Władze naszego miasta zaadoptowały tę ideę na grunt rodzimy i w połowie lat 90 – tych rozpoczęły prowadzenie samodzielnej polityki partnerstwa głównie z miastami Europy środkowo- wschodniej. Druga połowa lat 90 – tych i początek XXI w to dalsza kontynuacja aktywnej polityki partnerstwa. W sensie geograficznym to m. innymi otwieranie się na współpracę z miastami Stanów Zjednoczonych i Kanady, poszukiwanie partnerów w Azji, oraz pogłębienie współpracy z miastami, z którymi związki partnerskie już istnieją.
W celu lepszego teoretycznego poznania i zrozumienia, czym w swojej istocie jest partnerstwo miast należy wyodrębnić interesujące nas zjawisko z szerszego zagadnienia, jakim są stosunki międzynarodowe. Jak pisze badacz tych zagadnień prof., H. Malendowski: „Stosunki międzynarodowe to wieloaspektowy i wieloskładnikowy układ stosunków między ludźmi obejmujący stosunki nie tylko między narodami, lecz również między innymi uczestnikami, zarówno tymi, którzy są podmiotami prawa międzynarodowego, jak i innymi, którzy tej podmiotowości nie mają. Stosunki międzynarodowe przez wiele stuleci utożsamiane były ze stosunkami między państwami. Ich geneza sięga przełomu średniowiecza i czasów nowożytnych, kiedy powstały państwa narodowe. (...) Współcześnie grupa uczestników jest liczniejsza niż grupa podmiotów prawa międzynarodowego. Jest to uwarunkowane charakterem stosunków międzynarodowych, zasięgiem wydarzeń oraz różnorodnością sił kreujących te stosunki. W kręgu uczestników stosunków międzynarodowych poza państwami i organizacjami międzynarodowymi znajdują się ruchy polityczne o charakterze międzynarodowym, korporacje wielonarodowe, kościół i ruchy religijne, zawodowe organizacje międzynarodowe, narody, grupy ludzi, niekiedy jednostki fizyczne. (...) Stosunki międzynarodowe wykraczają daleko poza zakres oficjalnych stosunków politycznych między państwami, oraz innymi uczestnikami i obejmują także kontakty gospodarcze, finansowe, kulturalne, naukowe itd.”[2]
Partnerstwo miast na podstawie powyższej definicji można, więc bez obaw zaliczyć do obszaru stosunków międzynarodowych, chociaż autor nie wymienia dosłownie samorządu lokalnego jako uczestnika stosunków międzynarodowych, jednak inne elementy cytowanej definicji pozwalają na takie umiejscowienie interesującego nas zjawiska. Z kolei prof. Z. J. Pietraś pisze: „Stosunki międzynarodowe to całokształt faktycznych stosunków między ich uczestnikami”[3], związki partnerskie można, na podstawie tej definicji określić jako element szerszej struktury stosunków międzynarodowych tj. części z całokształtu tych stosunków, np. związek partnerski pomiędzy Lublinem a miastem Lancaster w Wielkiej Brytanii można opisać jako element struktury, jaką są stosunki pomiędzy Wielką Brytanią a Polską, itd.
Inny badacz H. Przybylski piszę: „Stosunki międzynarodowe wykazują ogromne zróżnicowanie, bogactwo form, rodzajów, dlatego poszukiwania klasyfikacyjne mają istotne znaczenie, ale są bardzo trudne”.[4] W przypadku związków partnerskich trudność taka nie zachodzi, gdyż niejako z istoty swojej partnerstwo miast jest wyodrębnionym zjawiskiem, aczkolwiek jest przejawem właśnie zróżnicowania i bogactwa form stosunków międzynarodowych, należy ponadto zaznaczyć, że partnerstwo miast zalicza się do tzw. procesów transnarodowych[5], gdyż w zasadzie odbywają się one z pominięciem struktur państwa.
Okazuje się jednak, że współczesne związki miast jako zjawisko polityczne w Europie i na świecie nie są niczym nowym. Od chwili powstania pierwszych skupisk miejskich pojawiały się również związki między nimi, służyło to i nadal służy osiąganiu wzajemnych korzyści, jakie płyną z zawierania związków partnerskich. Korzyści są różnorakie: gospodarcze, obronne, służące wymianie myśli, służące pokojowi, przyczyniające się do wymiany idei i rozprzestrzeniania się postępu cywilizacyjnego. Zawieranie związków partnerskich wynika z naturalnej potrzeby człowieka, gdyż: „Potrzebą człowieka jest dążenie do życia wśród innych ludzi, w większej grupie występują możliwości zaspokajania bardziej złożonych potrzeb wykraczających poza takie, które człowiek jest w stanie sam sobie zapewnić”.[6] Definicja ta przekłada się również na społeczności lokalne.
W zależności od epoki historycznej związkom partnerskim przyświecały jednak różne cele. Podstawą dzisiejszych, współczesnych nam związków partnerskich, (których oficjalna angielska nazwa brzmi „Activity Twininig”[7]) jest „spontaniczna aktywność społeczności lokalnych”[8]. Jej motto brzmi „Nie ma żadnego przymusu, lecz jeśli mamy wspólne cele zamiast osobno realizujmy je razem.”[9]
Jako podstawy dla partnerstwa miast Lublina można przyjąć: Rodzinne doświadczenia wywodzące się z okresu II-giej Rzeczpospolitej, potrzebę promocji miasta, dostosowanie się do standardów europejskich i procesy globalizacyjne, gdyż współcześnie związki partnerskie można zaliczyć wg określenia autorów E. Haliżaka i R. Kuźniara do „Niekonwencjonalnych sposobów regulacji stosunków międzynarodowych [są one] (...) związane z ogólnymi tendencjami życia międzynarodowego, zwłaszcza procesami internacjonalizacji, globalizacji i rozszerzania się stosunków międzynarodowych”.[10]
Prześledzenie historycznej genezy związków partnerskich należy rozpocząć od Starożytnej Grecji.
„Od samego początku formowania się greckich miast-polis tj. w okresie mykeńskim ( XIV-XIII w p.n.e.) powstawały związki między tymi miastami, w celu zabezpieczania się przed wrogą ludnością z zewnątrz.”[11] Najsilniejszą tego typu organizacją był Związek Peloponeski utworzony przez Spartę z sąsiednimi miastami, który miał charakter czysto militarny. Istniał w IV w.p.n.e. i funkcjonował jako luźno powiązany związek równych uczestników.[12] Inny, również o charakterze militarnym był Związek Arkadyjski powstały w 370 r.p.n.e. Był utworzony przeciwko dominacji Sparty[13], z założenia i sposobu funkcjonowania podobny do poprzedniego.
Około 478 r.p.n.e. Został zawarty Związek Morski, zwany też Delijskim (nazwa pochodzi od miasta jego powstania-wyspy Delos). Celem związku była obrona przed Persami, oraz wyzwalanie się Greków spod ich panowania. Miasta związkowe zobowiązane były płacić daninę lub dostarczać okręty. Zasadą związku była wolność i autonomia miast uczestników. W wyniku wojen i faktycznej dominacji Aten związek ten upadł.
W 378 r.p.n.e. Ateńczycy przywołali ideę związków powołując do życia tzw. Związek Morski Drugi. Oparty on był jednak na odmiennych zasadach. Ateny miały być jednym z równych uczestników związku, a nie polis dominującym. Związek posiadał organ przedstawicielski tj. radę związkową rezydującą w Atenach oraz wspólną kasę[14]. W 337 r.p.n.e. Został zawiązany Związek Koryncki, który skupiał Wszystkie większe miasta greckie oprócz Sparty. Jednakże niezależność uczestniczących w nim państw była pozorna.[15]
Przykłady te świadczą o tym, że idea zawierania porozumień między miastami jest tak dawna jak cywilizacja w Europie. Związki takie tworzono a ich wewnętrzna struktura i zasady organizacji były różnorodne i ewoluowały, poprzez zasady demokratyczne, do dominacji silniejszego miasta. Od celów pokojowych tj. obronnych po cele wyraźnie militarne tj. zaborcze.
Należy jednak zwrócić uwagę na jeszcze jeden aspekt tego zagadnienia, mianowicie u podłoża tych związków leżała wspólna kultura, religia i język. Spójnikiem były wspólne obyczaje (m.in. igrzyska sportowe), które łączyły mieszkańców starożytnych miast, dawały okazje do kontaktów wzajemnych odwiedzin.[16]
W Średniowieczu zjawisko to przybrało inny charakter. Zawieranie związków pomiędzy miastami przybrało wyraźnie na sile, było to związane z rozprzestrzenianiem się cywilizacji w Europie, rozwojem handlu, rozwojem miast oraz rozwojem możliwości komunikowania się pomiędzy mieszkańcami różnych części kontynentu.
Przykładem jest Hanza, która przez ponad 500 lat funkcjonowała jako związek wolnych i dobrowolnie zrzeszonych miast. W najświetniejszym okresie swojego istnienia skupiający 200 miast.
Jednak zanim powstała Hanza, związki miast tworzyły miasta portowe a podstawą do ich zakładania było kupiectwo. Istniały: Związek miast niderlandzkich, Związek Londyński, były to luźne, pozbawione struktury i wewnętrznej organizacji zrzeszenia, których sprzężeniem były wspólne interesy handlowe, oraz obrona przed zewnętrznym zagrożeniem, jakim często byli piraci. Powstawały na podbudowie wcześniej zawieranych związków kupieckich.[17] O intensyfikacji zjawiska można mówić w Niemczech od początku XIII w. Związane jest to z rozwojem cywilizacyjnym Niemiec, powstawaniem i rozwojem miast zakładanych na nowych prawach, ekspansywnym charakterem kultury niemieckiej i rozwojem handlu.
Pierwsze dobrowolne niemieckie związki miast to wymieniając tylko niektóre Liga Saksońska założona w 1246 r.[18] W skład, której wchodziły młode miasta niemieckie m.in. Münster. Związek Reński powstały w 1254 r.[19] Związek Miast Wendyjskich powstały w 1280 r.[20]
W XIV w istniała również na terenie Europy grupa miast pruskich, były to miasta objęte patronatem zakonu krzyżackiego. Lecz geneza tego związku była odmienna, nie opierał się on na dobrowolnym zrzeszeniu uczestników, lecz był związany z ekspansyjną polityką kolonizacyjną prowadzoną przez Krzyżaków. Podobny charakter miał Inflancki Związek Miast.[21]
Największym, najbardziej zorganizowanym i istniejącym najdłużej związkiem miast w średniowieczu była wspomniana już Hanza. Była to organizacja o charakterze typowo pokojowym. W istocie swojej działająca dla rozwoju gospodarczego, ochrony interesów uczestników związku. Hanza stanowiła monopol handlowy w basenie morza bałtyckiego, przynależność do Hanzy była dobrowolna, aczkolwiek miasto mogło zostać z niej wykluczone (takie przypadki zdarzały się). Uczestnictwo w Hanzie gwarantowało przywileje dla obywateli miasta hanzatyckiego na terytorium innego miasta należącego do Hanzy. Do związku miasto mogło zostać przyjęte na własną prośbę, za zgodą pozostałych jej uczestników. Miasta miały równe prawa. Organem, na którym podejmowano decyzje ważne dla związku były zjazdy ogólne, oraz zjazdy regionalne. Hanza nie miała urzędników, ani struktury. Miastem przewodzącym, wybranym dobrowolnie była Lubeka. Do Hanzy należały miasta z odległych części kontynentu europejskiego, między innymi Londyn, Hamburg, Nowogród, Kraków, Gdańsk. W szczytowym okresie działalności skupiała 200 miast.
Hanza była organizacją pokojową i otwartą, skupiała miasta pomimo dzielących je różnic narodowych, religijnych, politycznych, czy dotyczących takich różnic jak: poziom zamożności, liczebności mieszkańców, czy wielkości miasta. Pomimo tego w czasie swego istnienia przyczyniała się do wzrostu bezpieczeństwa, wymiany i kontaktów handlowych, ogólnego postępu prawa i cywilizacji w dużej części Europy; Hanza przetrwała do połowy XVII w.[22]
W następnych wiekach historii Europy, w wyniku tworzenia się państw nowożytnych opartych na nowych zasadach, tj. centralizmie władzy, wzroście znaczenia administracji państwowej, unifikacji terytorialnej oraz rywalizacji państw na arenie międzynarodowej, nie było miejsca na zawieranie związków partnerskich miast. Zjawisku temu, przynajmniej nie ówcześnie nie sprzyjały zmiany, jakie zaszły w Europie w XVIII i XIX w. tj. tworzenie się ustrojów parlamentarnych. Nadal jedynym monopolistą na arenie międzynarodowej było państwo.
Dopiero na początku XX w. w wyniku umacniania się w Europie idei pacyfistycznej, krystalizowania się idei paneuropejskiej oraz pojawienia się nowego zjawiska w życiu społecznym tj. wzroście świadomości obywatelskiej Europejczyków, zaistniał ponownie grunt dla zawierania związków miast. W 1913r. w Genewie został założony Międzynarodowy Związek Miast.[23] Była to organizacja mająca na celu ułatwianie kontaktów, współpracę pomiędzy miastami oraz ułatwiająca wymianę informacji między nimi. Organizacja działała krótko gdyż wybuch pierwszej wojny światowej uniemożliwił kontynuowanie tej współpracy.[24]Po zakończeniu pierwszej wojny światowej, w okresie międzywojennym inicjatywa została wskrzeszona i odbyło się pięć kolejnych kongresów tej organizacji. Na trzecim z nich, który miał miejsce w Paryżu w 1925 r. brała udział również delegacja Lublina.[25]
Międzynarodowy Związek Miast miał na celu, poprzez wymianę informacji, doświadczeń, współpracę władz miejskich przyczyniać się do rozwiązywania problemów istotnych dla życia i rozwoju miast uczestników związku.[26](bezrobocie, bieda, pomoc społeczna itp.) W 1927r. do Międzynarodowego Związku Miast należało 27 miast i gmin. W 1930r. już tylko 24 miasta i gminy.[27]
Na wzór Międzynarodowego Związku Miast funkcjonował utworzony w 1932r. Związek Miast Słowiańskich.[28] I jak nazwa wskazuje była to organizacja zrzeszająca miasta Europy środkowowschodniej. Organem były zjazdy, które jak zakładano miały się odbywać, co dwa, trzy lata w stolicach państw słowiańskich (Budapeszcie, Pradze, Warszawie, Sofii, Bukareszcie), jednak sytuacja międzynarodowa tamtego okresu nie sprzyjała rozwojowi tej inicjatywy. Na marginesie można zaznaczyć, że Międzynarodowy Związek Miast posiadał również swoje „odpowiedniki” narodowe w państwach europejskich. W Polsce działał i działa nadal (reaktywowany w 1990r.) Związek Miast Polskich,[29] była to w owym czasie organizacja z jednej strony „lobbingowa”, wywierająca nacisk na rząd, z drugiej strony w ramach tej organizacji przebiegała współpraca pomiędzy miastami, mająca na celu rozwiązywanie kwestii istotnych dla miast - uczestników. W dwudziestoleciu międzywojennym impulsem dla zakładania związków partnerskich były wspomniane już idee pacyfistyczne i paneuropejskie. W bardziej pragmatycznym sensie istniała chęć kontynuowania powstałej po pierwszej wojnie współpracy alianckiej (chodzi tu zwłaszcza o sojusz angielsko – francuski), w celu odbudowania kontynentu Europejskiego ze zniszczeń powstałych w wyniku wojny.[30]
Po zakończeniu drugiej wojny światowej, w wyniku zmian, jakie zaszły w świecie. W partnerstwie miast pojawiła się całkiem nowa jakość. Jak pisze badacz związków partnerskich A. Brzozowska: „Pod koniec lat 40- tych mieszkańcy dwóch do tej pory zwaśnionych miast: francuskiego Montbellard i niemieckiego Ludwinsburga zawiązali pierwszy po wojnie związek bliźniaczy.”[31] Była to spontaniczna inicjatywa mieszkańców tych dwóch miast, i od tego momentu możemy mówić o rozwoju współczesnych związków partnerskich.
Lata 50- te XX w. przyniosły eksplozję partnerskich wspólnot. W 1951r.pięćdziesięciu burmistrzów Europejskich miast założyło Radę Gmin Europy, która następnie została przemianowana na Radę Gmin i Regionów Europy. Zawiązując niniejszą inicjatywę byli oni świadomi, że Europa nie będzie w stanie pokonać swoich trudności, nie jednocząc swoich sił poprzez wynalezienie nowych form współpracy na poziomie lokalnym. Opierając się na idei Europy obywateli, powstała idea partnerstwa miast[32] Według słów Johna Bodetha, jednego z ojców założycieli Rady Gmin Europy: „Partnerstwo jest spotkaniem pomiędzy dwoma gminami w celu wspólnego działania w obrębie perspektywy wspólnej Europy, konfrontując wspólny problem i rozwijając więzi pomiędzy uczestnikami partnerstwa.”[33] W tym czasie podstawowym motywem przyświecającym zawieraniu związków partnerskich była idea pokoju, porozumienia oraz tworzenia wspólnoty w Europie.
W innym miejscu A. Brzozowska pisze: „Społeczeństwa zachodnie zdały sobie sprawę, że aby zapobiec kolejnej wojnie potrzeba jest wzajemna współpraca wszystkich państw oparta na przyjaźni zwykłych mieszkańców.”[34]
Przełomem dla stosunków partnerskich miast był podpisany w 1963r. niemiecko – francuski układ o przyjaźni. W wyniku tego porozumienia następne dziesięciolecie zaowocowało zawarciem setek umów o partnerstwie.[35]
W latach 80- tych Parlament europejski powołał fundusz Komisji Europejskiej ds. promocji i opieki nad związkami bliźniaczymi.[36]
Pod koniec lat 80- tych idea partnerstwa miast przekroczyła granicę Unii Europejskiej i dotarła m.in. do Lublina (Pierwszy związek partnerski Lublin – Nancy został zawarty w 1989r.).
W końcowych latach XX w. istniało już w Europie ponad 10 000 związków miast i gmin.[37] Wiele miast europejskich posiadało związki z kilkunastoma partnerami.
Organizacją, która obecnie w skali Europy zajmuje się związkami bliźniaczymi jest wspomniana już Rada Gmin i Regionów Europy (CEMR). Obecnie skupia ponad 10 000 lokalnych i regionalnych władz w Europie. Federyzując 40 narodowych powiązań w 29 krajach na obszarze Europy.[38] Celami CEMR jest:
- Zabezpieczać i wzmacniać autonomię lokalnych władz.
- Pomagać w działaniu lokalnych i regionalnych władz, zabezpieczać ich wolność i przyczyniać się do ich prosperowania.
- Rozwijać ducha europejskiego wśród władz lokalnych i regionalnych w celu promowania federacji władz europejskich w oparciu o autonomię tych społeczeństw.
- Starać się o udział lokalnych i regionalnych władz w europejskich i międzynarodowych organizacjach.
- Pomagać osiągnąć porozumienie i organizować współpracę pomiędzy istniejącymi europejskimi instytucjami i stowarzyszeniami reprezentującymi lokalne i regionalne władze.
Działalność CEMR jest oparta na zapisach wspomnianej już Karty Europejskiej, która stała się jej konwentem na temat lokalnej autonomii. Opiera się na zasadzie pomocniczości jako podstawowej regule konstrukcji Europy.[39]
Jak się okazuje przyczyny dla zawierania związków partnerskich miast na przestrzeni dziejów Europy były dosyć różnorodne, aczkolwiek idea ta towarzyszyła kontynentowi od zarania jej cywilizacji. W starożytnej Grecji związki miast powstawały w obrębie własnej kultury, a podstawą do ich zakładania były przede wszystkim względy obronne i militarne. W Średniowieczu zjawisko zakładania związków miast przybrało imponujące rozmiary w postaci Hanzy, która w najlepszym okresie swojego istnienia zrzeszała około 200 miast.
Hanzie przyświecały przede wszystkim cele ekonomiczne, jednak istnienie jej przyczyniało się do rozprzestrzeniania się postępu cywilizacyjnego w Europie, oraz pokojowych kontaktów między Europejczykami.
W XX w. po kilku wiekach zapomnienia idea związków miast powróciła do Europy, nadal służy pokojowi i współpracy, nadal ma pomagać w odnajdywaniu wspólnych korzeni mieszkańcom różnych narodów Europy, nadal ma przyczyniać się do pokojowych kontaktów między ludźmi w przeróżnych obszarach życia społecznego. Obecnie po doświadczeniu Europy dwiema bratobójczymi wojnami, po doświadczeniu Europy rozdarciem jej przez totalitaryzm, ruch partnerstwa odrodził się i jest mocno osadzony na idei wspólnej, wolnej Europy obywateli.
Związki partnerskie Lublina opierają się właśnie na tej idei, pomimo że geneza związków Lublina jest krótsza, to właśnie poprzez zawieranie partnerstw z miastami Zachodniej Europy, Lublin niejako włącza się w tę ideę, tj. w budowanie partnerskich relacji między miastami, między władzami lokalnymi i między mieszkańcami, budowanie relacji opartych na wolności, poszanowaniu wspólnych korzeni Europejczyków, umacnianie autonomii władz lokalnych, eksponowanie swojej lokalnej tożsamości kulturowej.
Związki partnerskie Lublina mocno akcentują tę przesłankę. Odnaleźć ten akcent można zwłaszcza w dokumentach partnerskich z miastami Europy Zachodniej. W tych dokumentach jest wyraźnie mowa o „chęci budowania nowej Europy”, „przyczynie się do integracji europejskiej”, „budowanie relacji opartych na przyjaźni i pokoju”, itp.
Organizowaniem partnerstwa miast zajmuje się zarząd samorządu terytorialnego. W Lublinie w ramach Urzędu Miejskiego wyodrębnione jest Biuro Promocji Miasta, służące tym działaniom.
Partnerstwo miast w istocie swojej opiera się na idei społeczeństwa obywatelskiego, dlatego do udziału w partnerstwie zaproszone są przeróżne podmioty życia społecznego oraz mieszkańcy miasta. Jak to wynika z umów partnerskich Lublina obszarów, w których partnerstwo może się realizować jest bardzo wiele, istnieje również bardzo wiele środków praktycznych za pomocą, których te partnerstwa mogą być realizowane.
Niewątpliwą rolą związków partnerskich jest również wzmacnianie autonomii i samodzielności władz lokalnych, Korzyściami dla miasta płynącymi z partnerstwa są: staże, współpraca szkół i wyższych uczelni, wymiana młodzieży, współpraca instytucji, wydarzenia kulturalne i wiele innych. Obserwując działania w ramach partnerstwa miast widać wyraźnie, że są one różnorodne i dotyczą wielu dziedzin życia społecznego. Pomimo ograniczeń i przeszkód partnerstwa wnoszą nową jakość w życie społeczności lokalnej. Są pozytywnym efektem zmian, jakie zaszły w Polsce po 1989r. Pojawienie się partnerstwa miast w Polsce i w Lublinie w końcu lat 80-tych ubiegłego wieku jest związane z przemianami, jakie zaszły w kraju po 1989r. Jak pisze jeden z badaczy samorządu terytorialnego w Polsce, K. Pająk: „Przyjęcie w Polsce (...) nowych rozwiązań społeczno-ustrojowych, uwzględniając doświadczenia zachodu i dorobek polskiej nauki, stworzyło zupełnie nową sytuację społeczno-gospodarczą. W miejsce centralistycznego systemu nakazowo-rozdzielczego wprowadzono gospodarkę rynkową, tak, że dotychczasowe odgórne sterowanie tzw. terenowe organy administracji państwowej musiały ustąpić miejsca autentycznym strukturom samorządu terytorialnego. Uchwalona 08.03.1990r. Ustawa o samorządzie terytorialnym powoduje, że pojawia się w rzeczywistości polskiej (...) autentyczny gospodarz terenu”.[40]Samorząd jest jak to zostało już powiedziane jednym z elementów (podmiotów) społeczeństwa obywatelskiego, obok innych podmiotów życia samorządowego, które odgrywają istotną rolę w partnerstwie miast.
Od strony prawnej zjawisko partnerstwa miast regulują przepisy prawne, które określają kompetencje gminy lub powiatu odnośnie przystępowania do związków oraz zakładania związków partnerskich, i tak, są to:
Po pierwsze; dokumenty prawa międzynarodowego, który należy wymienić, istotne dla związków partnerskich:
- Europejska karta samorządu terytorialnego, którą Polska ratyfikowała 26.04.1993 r.[41], dokument, „który nie narusza specyfiki ustrojowej poszczególnych państw, lecz gwarantuje im uniwersalne podstawy demokracji lokalnych”[42]
Umowy międzynarodowe Polski, na które w swojej treści powołują się niektóre z umów partnerskich. I tak. Umowa o współpracy między miastem Lublinem a miastem Łuckiem, oraz Porozumienie o partnerskiej współpracy między miastem Lublinem, a miastem Münster, powołują się na dokumenty prawa międzynarodowego.
W przypadku Ukrainy jest to:
- Umowa pomiędzy rządem Rzeczpospolitej Polskiej a rządem Ukrainy o współpracy regionalnej z dnia 24.05.1993 r.[43]
W przypadku Niemiec są to:
- Traktat między Rzeczypospolitą Polską a Republiką Federalną Niemiec o dobrym sąsiedztwie i przyjaznej współpracy z dn. 17.06.1991 r.[44]
- Porozumienie między rządem Rzeczypospolitej Polskiej a rządem Republiki Federalnej Niemiec o współpracy regionalnej i przygranicznej z dnia 07.04.1994 r.[45]
- Umowa między rządem RP a rządem Republiki Federalnej Niemiec o współpracy w dziedzinie ochrony środowiska z dnia 07.04.1994 r.[46]
Po drugie; w prawie krajowym ustawa zasadnicza, która w artykułach 163-172 reguluje podstawowe prawa, zadania i obowiązki oraz tryb powoływania i funkcjonowania samorządu terytorialnego w Polsce, oraz zawarte również w Konstytucji przepisy dotyczące przystępowania samorządu terytorialnego do związków międzynarodowych. Artykuł 172 w punkcie 2 przyznaje gminom: „Prawo przystępowania do międzynarodowych zrzeszeń społeczności lokalnych i regionalnych, oraz [prawo] współpracy ze społecznościami lokalnymi i regionalnymi innych państw.[47]
Po trzecie; są to bardziej szczegółowe przepisy prawa krajowego takie jak: Ustawa z dn. 08.03.1990 r.[48] O samorządzie terytorialnym, w której w sprawie interesującego nas zagadnienia czytamy: „Do wyłącznej właściwości rady gminy należy podejmowanie uchwał w sprawach współdziałania z innymi gminami oraz wydzielanie na ten cel odpowiedniego majątku.”[49] Oraz Ustawa z dn. 15.09.2000r.[50] O zasadach przystępowania jednostek samorządu terytorialnego do międzynarodowych zrzeszeń społeczności lokalnych i regionalnych. Ustawa określa ramy niniejszych związków, gdyż „Jednostki samorządu terytorialnego muszą działać zgodnie z polskim prawem, polityką zagraniczną państwa i jego międzynarodowymi zobowiązaniami. Miasto przystępujące do zrzeszenia nie może przeznaczyć na jego rzecz, lub rzecz którejkolwiek ze stron, członków partnerstwa, wykonywania zadań publicznych, nieruchomości, praw majątkowych na dobrach niematerialnych, przysługujących tej jednostce. Przystąpienie do zrzeszenia następuje w formie uchwały Rady Miejskiej i wchodzi w życie po uzyskaniu zgody Ministra Spraw Zagranicznych. Decyzja ministra następuje na drodze decyzji administracyjnej, za pośrednictwem wojewody. Po wcześniejszym jego zaopiniowaniu. Władze miasta są zobowiązane przedłożyć informacje o przystąpieniu do zrzeszenia Wojewodzie, Ministrowi Spraw Zagranicznych, Ministrowi Administracji Publicznej oraz ministrowi właściwemu do spraw rozwoju regionalnego. Informacje o zrzeszeniu, przystąpieniu do zrzeszenia, współtworzeniu i wystąpieniu są corocznie ogłaszane w dzienniku urzędowym RP „Monitor Polski”.[51]
Po czwarte; są to inne ustawy, o których można wspomnieć w tym miejscu, gdyż w pośredni sposób dotyczą interesującego nas zagadnienia:
- Ustawa z 10.12.1993r. o finansowaniu gmin.[52]
- Ustawa z 10.06.1994r. o zamówieniach publicznych.[53]
- Ustawa z 07.07.1994r. o zagospodarowaniu przestrzennym.[54]
- Ustawa z 24.07.1998r. o wprowadzeniu zasadniczego, trójstronnego podziału terytorialnego państwa.[55]
Po piąte; są to lokalne akty prawne regulujące zasady partnerstwa. W przypadku miasta Lublina są to następujące akty prawne: umowy partnerskie, akty partnerstwa, porozumienia partnerskie, deklaracje współpracy, układy partnerskie, listy intencyjne, oświadczenia. Dokumenty te są sporządzane przez władze reprezentujące miasto w oficjalnych kontaktach międzynarodowych. Moc wiążącą uzyskują na podstawie uchwał rady miejskiej i są publikowane w „Monitorze Lubelskim”.
Istnieje bardzo wiele przesłanek, które strony podają w dokumentach dla nawiązywania związków partnerskich. Te, które w dokumentach partnerskich Lublina strony podają najczęściej to:
- Wola budowania pokoju w Europie (Nancy, Delmenhorst, Nykobing, Lancaster).
- Wola przyczyniania się do integracji europejskiej (Delmenhorst, Tilburg).
- Wola budowania relacji opartych na wolności, otwartości, demokracji, przyjaźni między narodami, poszanowania wartości ogólnoludzkich (Nancy, Münster, Delmenhorst, Rishion Le Zion, Nykobing, Viseu, Alcala de Henares).
- Wola lepszego poznania się społeczeństw obu miast, budowania przyjaźni pomiędzy mieszkańcami ( Nancy, Nykobing, Lancaster, Łuck, Pernik, Rishion Le Zion, Erie, Windsor).
- Wspólna tradycja, historyczne związki lub wspólne cechy
(Nancy, Münster, Lancaster, Rishion Le Zion, Ługańsk, Viseu, Alcala de Henares).
- Odwołanie się do relacji dobrosąsiedzkich (Delmenhorst, Münster).
- Wspieranie procesów, które przyczynią się do rozwoju społeczno-ekonomicznego, (Lancaster, Tilburg, Ługańsk, Erie, Windsor).
- Już istniejące relacje pomiędzy miastami i chęć ich kontynuowania ( Nykobing, Łuck, Windsor).
- Chęć lepszego poznania kultur (Lancaster).
- Chęć współpracy w różnych dziedzinach ( Alcala de Henares, Debreczyn, Windsor).
- Chęć nawiązywania dobrych stosunków ( Starobielsk, Pernik, Ługańsk).
- Poczucie odpowiedzialności za przyszłe pokolenia (Műnster, Rishion Le Zion).
- Chęć przeciwdziałania odradzaniu się uprzedzeń ( Münster, Rishion Le Zion, Tilburg).
- Dążenie do globalizacji gospodarki światowej (Erie).
- Dążenie do poprawy jakości życia ludzi (Erie).
- Istniejący potencjał obydwu miast (Windsor).
- Świadomość współtworzenia rzeczywistości (Debreczyn, Starobielsk, Pernik).
Od strony praktycznej partnerstwo miast zajmuje się wieloma obszarami życia społecznego; z założenia jest ustanowione dla „spontanicznej działalności społeczności lokalnych”[56]. Na podstawie analizy dotychczasowych dokumentów dotyczących związków partnerskich Lublina można wskazać trzydzieści obszarów współpracy, są to:
• Zarządzanie miastem.
• Planowanie i zagospodarowanie przestrzenne.
• Infrastruktura, transport.
• Ochrona zabytków.
• Szkolenia, staże dla specjalistów i przedsiębiorców.
• Szkolnictwo wyższe.
• Gospodarka i przemysł.
• Kultura.
• Sport.
• Ochrona środowiska.
• Wymiana młodzieży.
• Imprezy, wystawy, targi, aukcje.
• Oświata, wychowanie antydyskryminacyjne.
• Religia.
• Ochrona zdrowia.
• Integracja europejska
• Turystyka.
• Walka z przestępczością.
• Mass-media.
• Wymiana informacji prawnej.
• Pomoc i załatwianie spraw bieżących.
• Pomoc w przypadku nieprzewidzianych sytuacji.
• Rolnictwo.
• Podatki.
• Recycling.
• Geografia.
• Geologia.
• Komputery.
• Ludzie.
• Język.
Następnie można wskazać środki zapisane w umowach partnerskich Lublina służące praktycznemu realizowaniu partnerskiej współpracy. Jest ich bardzo dużo, najczęściej pojawiające się to:
• Wymiana i współpraca władz miejskich (Nancy, Münster, Delmenhorst, Lancaster, Visau, Debreczyn, Pernik, Rishion Le Zion, Tilburg, Ługańsk, Łuck).
• Wymiana grup roboczych (Nancy, Viseu, Alcala de Henares, Debreczyn, Pernik, Rishion Le Zion, Tilburg, Ługańsk, Łuck).
• Szkolenia i staże (Tilburg, Viseu, Alcala de Henares, Debreczyn, Łuck, Pernik).
• Współpraca szkół wyższych (Münster, Viseu, Ługańsk, Tilburg, Łuck, Erie, Windsor).
• Współpraca naukowa ( Ługańsk, Łuck, Windsor).
• Wymiana młodzieży ( Münster, Tilburg, Lancaster, Viseu, Alcala de Henares, Łuck, Pernik, Windsor).
• Organizowanie wspólnego wypoczynku dzieci (Poniewież, Łuck, Rishion Le Zion).
• Wymiana zespołów artystycznych ( Münster, Delmenhorst, Debreczyn, Poniewież, Pernik, Rishion Le Zion, Erie).
• Wymiana grup sportowych ( Münster, Delmenhorst, Lancaster, Alcala de Henares, Debreczyn, Poniewież, Łuck, Rishion Le Zion).
• Organizowanie wspólnych imprez i przedsięwzięć (Delmenhorst, Debreczyn, Pernik).
• Organizowanie wspólnych wystaw ( Münster, Łuck, Rishion Le Zion).
• Organizowanie targów (Münster, Łuck, Rishion Le Zion).
• Wymiana wystaw artystycznych (Delmenhorst, Łuck).
• Wymiana doświadczeń pomiędzy instytucjami socjalnymi i charytatywnymi (Delmenhorst, Pernik, Windsor).
• Pomoc w nawiązywaniu współpracy gospodarczej (Nykobing, Alcala de Henares, Łuck, Pernik, Windsor).
• Izby handlowe ( Tilburg, Łuck).
• Współpraca szkół (Münster, Delmenhorst, Ługańsk, Łuck, Starobielsk, Erie, Windsor).
• Współpraca pomiędzy organizacjami zajmującymi się ochroną środowiska (Tilburg, Starobielsk, Łuck, Ługańsk, Erie).
• Współpraca mass-mediów (Münster, Tilburg).
• Wymiana mieszkańców obydwu miast (Nyköbing, Erie).
• Wymiana wiedzy zawodowej i technicznej (Lancaster, Tilburg).
• Wymiana w zakresie służby zdrowia ( Erie).
• Wymiana informacji prawnej i ekonomicznej (Pernik).
• Szeroka i jawna wymiana informacji ( Debreczyn, Pernik).
Powyższe zapisy pokazują, że partnerstwo miast jest zjawiskiem obszernym i dotyczącym wielu kwestii z życia społecznego miasta. Miasta nawiązują współpracę na różnych płaszczyznach, używają bardzo wielu środków do realizowania tej współpracy. Świadczy to o różnorodności form życia społecznego, oraz dziedzin, w jakim się ono przejawia, a zwłaszcza o bogactwie dziedzin, w których partnerstwo miast może być realizowane.
Rola, jaką związki partnerskie odgrywają i mogą odegrać w życiu społecznym miasta i dla jego rozwoju, jest nie do przecenienia, bowiem związki partnerskie zbliżają ludzi z różnych krajów, dostarczają sposobności do poznania swoich sąsiadów oraz innych mieszkańców Europy i świata, ich kultury, obyczajów. Dają możliwość wymiany myśli, doświadczeń, wiedzy, dóbr; stwarzają możliwości współpracy. Przyczyniają się do zwiększania autonomii lokalnej samorządów.
Można tutaj przytoczyć stwierdzenie jednego z badaczy samorządu terytorialnego: „ w państwie o dużych tradycjach demokratycznych samorządy są instytucją o ustabilizowanej pozycji; mają szeroki zakres uprawnień własnych i mają duży wpływ na rozstrzyganie problemów lokalnych” (...). Powiedzieć też należy, że „Samorządy w kulturze wielu narodów ukształtowały trwałą pozycję, wokół nich wytworzyła się swoista świadomość i kultura polityczna społeczeństw lokalnych.”[57] Na takim właśnie gruncie realizowane i tworzone jest partnerstwo miast, oraz specyficzna kultura związana z partnerstwem.
Lublin 2002
[1] Por. Brief history of european town – twinning, w: http:// www.cere.org/jumelages/origins. html
[2] Por. def. H. Malendowskiego, w: Leksykon współczesnych międzynarodowych stosunków politycznych, Poznań.1996, s. 189.
[3] Z. J. Pietraś, Podstawy teorii stosunków międzynarodowych, Lublin 1986, s.11.
[4] H. Przybylski, Politologia, Katowice 1996, s. 349.
[5] Więcej na temat procesów transnarodowych, por. A. Dumała, Procesy transnarodowe: synteza badań. Lublin 1989.
[6] Por. A. J. Kozłowski, Uwarunkowania polskiego modelu... op. cit., s. 11.
[7] Por. A. Brzozowska (red.), Związki bliźniacze... op. cit., s.11.
[8] Ibidem, s.11.
[9] Ibidem, s 11.
[10] Red. E. Haliżak, R. Kuźniar, Stosunki międzynarodowe: Geneza, struktura, dynamika, Warszawa 2000, s. 377.
[11] J. Wolski, Historia powszechna. Starożytność, Warszawa 1997. s. 127.
[12] Ibidem, s. 169
[13] J. Roberts, Historia świata, t.2.Azja wschodnia i Grecja klasyczna, Warszawa 1999. s. 123.
[14] J. Wolski, op. cit., s. 208-209.
[15] J. Roberts, Historia świata... op. cit. ,s 159.
[16] G. Rachet, Słownk cywilizacji greckiej, Katowice 1998. s 410.
[17] Por. Więcej na ten temat w: P. Dolinger, Dzieje Hanzy, Warszawa 1997, s. 20-81.
[18] Por. Ibidem, s. 51.
[19] Ibidem, s. 51.
[20] Ibidem, s. 52.
[21] Więcej na ten temat w: Ibidem, s. 53
[22] Więcej na temat Hanzy w: P. Dolinger, op. cit.
[23] R. Szwed, Związek miast polskich 1917 – 1939, 1990 – 1994, Poznań 1995, s. 91
[24] Ibidem, s. 92.
[25] Ibidem, s. 92.
[26] Ibidem, s. 91-99.
[27] Ibidem, s. 91.
[28] Ibidem, s. 95.
[29] Ibidem, s. 159-168.
[30] A. Brzozowska (red.), Związki bliźniacze, współpraca międzynarodowa... op. cit., s.12.
[31] Ibidem, s. 12.
[32] Por. Brief history of european town- twinning, w:http://cere.org/site html
[33] Ibidem.
[34] Ibidem, s. 12.
[35] Ibidem, s. 12.
[36] Ibidem, s. 12.
[37] Ibidem, s. 13
[38] Więcej na ten temat por. www.cere.org/site.html
[39] Por. Brief history of eyropean town – twinning, w: op. cit.
[40] K. Pająk, Samorząd terytorialny a rozwój lokalny w Polsce, Poznań 2001, s.48.
[41] Dz. U. 1994, nr124. poz.607.
[42] K. Pająk, Samorząd terytorialny a rozwój... op. cit. s.49.
[43] Por. w: A. Przyborowska – Klimczak, Stosunki traktatowe Polski z państwami sąsiednimi, Lublin 1998. s. 32.
[44] Ibidem. s. 21.
[45] Ibidem. s. 35.
[46] Ibidem. s. 37.
[47] Por. Konstytucja RP, rozdział VII art.172 p. 2.
[48] Por. Dz. U. 1990, nr 16, poz.95; zm. Dz.U.1991, nr 4, poz. 18; Dz. U.1991, nr 110, poz. 473.
[49] Por. Ustawa z dnia 08.03.1990, w: Dz.. U. Ibidem.
[50] Por. Dz. U. 2000, nr 91. poz. 1009.
[51] Por. Ustawa z dnia 15 09 2000, w: Dz. U. Ibidem.
[52] Dz. U. 1996, nr 84. poz. 386.
[53] Dz. U. 1998, nr 30. poz. 184.
[54] Dz. U. 1998, nr 19. poz. 723.
[55] Dz. U. 1998, nr 96. poz. 603.
[56] Por. A. Brzozowska (red.), Związki bliźniacze, Współpraca międzynarodowa samorządów lokalnych, Poznań 1998, s.11.
[57] A. J. Kozłowski, Uwarunkowania polskiego samorządu terytorialnego, Olsztyn 1989, s. 30.
Subskrybuj:
Posty (Atom)
